3-2- منابع فرعی :

منابع فرعی شامل واحدهای کوچک بهداشتی ، مطب پزشکان ، کلینیک های دندانپزشکی ، تزریقات ،

شکسته بندی ، بیمارستانهای روانی ، موسسات معلولین ، مراکز غیر درمانی مانند سوراخ کردن

گوش ، تاتو ، مواد مخدر غیر قانونی ، مراسم تدفین و امبولانسها و درمان در خانه .

فصل چهارم

4- جمع اوری و حمل پسماندهای بیمارستانی

که به دو دسته تقسیم میشود:

4-1- جمع اوری مواد زاید جامد در داخل بیمارستان :

به منظور تسهیل در عمل جمع اوری کیسه های زباله می بایستی پس از پر شدن سه چهارم گنجایش

از طریق گره زدن پلاستیکی مسدود گردند . مسدود نمودن کیسه های زباله با استفاده از سیم و دیگر

وسایل فلزی ممنوع است. ظروف و اشیاء نیز قبل از دفع و خارج شدن از بخش یا بیمارستان باید در

ظروف قرمز رنگ ویژه زباله های عفونی قرار گرفته و کاملاّ بسته شوند. از تجمع زباله ها در محل

تولید بایستی اجتناب نمود. یک برنامه مدون جمع اوری باید به عنوان قسمتی از برنامه مدیریت

زبالهبیمارستانی در نظر گرفته شود.

4-1-1- روش جمع اوری زباله های بیمارستانی در برخی از بیمارستانهای تهران

ــــ بصورت دستی 84.2 درصد

ــــ به وسیله ی چرخ دستی 10.5 درصد

ــــ پرتاب زباله از راه کانال زباله یا اصطلاحاّ شوتینگ 5.3 درصد

بر اساس بررسی های موجود از 19 بیمارستان مورد مطالعه ی استان تهران 16 بیمارستان یعنی

84.2 درصد به روش دستی زباله های خود را از بخش های مختلف جمع اوری می کنند و در 2مورد

)استفاده می شود. shooting توسط چرخ دستی و در یک مورد از روش شوتینگ(

4-1-2- توصیه های ویژه در عملیات جمع اوری

ــــ زباله های بیمارستانی باید روزانه و یا بر اساس یک دوره زمانی مناسب جمع اوری شده و به

محل ذخیره اصلی و یا مرکزی منتقل شود.

ــــ هیچ کیسه ای نباید برداشت و یا جمع اوری شود مگر اینکه برچسبی مبنی بر محل تولید و نوع

زباله روی ان مشخص شده باشد.

ــــ کیسه ها یا ظروف زباله باید سریعا ّ با ظروف و کیسه های مشابه جایگزین شوند. ظروف و

کیسه های جمع اوری تمیز و اماده باید در محل تولید زباله به کفایت موجود و در دسترس باشد.

ــــ ظروف مورد استفاده برای جمع اوری اجسام نوک تیز و برنده باید دارای استحکام و قابلیت شست

میگویند. Safty Boxو شوی و نفوذ ناپذیری باشد ، اصطلاحاّ به ان ظروف

نکته : بر اساس پژوهش های موجود، 94.7 درصد از بیمارستانهای موجود در استان تهران ظروف

پلاستیکی همراه با کیسه ی پلاستیک و 5.3 درصد انها از ظروف استیل و پلاستیکی به طور همزمان

استفاده می نمایند.

4-1-3- ذخیره سازی

ایجاد یک محل ذخیره مناسب در محل بیمارستان یا مراکز بهداشتی و تحقیقاتی الزامی است. با توجه به مقدار زباله جمع اوری شده و دوره زمانی جمع اوری و اندازه ساختمان و اتاق ها ، بایستی ظروف یا کیسه های زباله در ناحیه مشخصی ذخیره شوند.

در صورتی که اتاق ذخیره با هوای سرد موجود باشد،زمان ذخیره زباله های بیمارستانی (فاصله بین

تولید و تصفیه ) نباید از مقادیر زیر بیشتر شود :

ـــ مناطق با اب و هوا و اقلیم معتدل 72 ساعت در زمستان

48 ساعت در تابستان

ـــ مناطق با اب و هوا و اقلیم گرم 48 ساعت در زمستان و فصول سرد سال

24 ساعت در تابستان و فصول گرم سال

زباله های سیتو توکسیک (داروهای درمان سرطان) باید جدا از سایر زباله های بیمارستانی و در یک

محل ایمن و مطمئن ذخیره سازی شود.

زباله های رادی اکتیو بای در ظروفی که دارای پوشش سربی هستند قرار داده شوند تا از انتشار انها

جلوگیری شود. ظروف زباله هایی که طی فروپاشی رادیواکتیو تولید می شوند باید با توجه به نوع

رادیونوکلئید ،تاریخ و جزئیات شرایط مورد نیاز برپسب زده شوند.

4-1-4- توصیه های اساسی برای حمل، ذخیره و یا جایگاه موقت زباله های بیمارستانی

ـــ محل ذخیره باید غیر قابل نفوذ ، دارای کف محکم و زهکش مناسب بوده و به راحتی قابل تمیز

کردن و گندزدایی باشد.

ـــ اب کافی در محل ، جهت شستشو موجود باشد.

ـــ باید به اسانی قابل دسترس بوده و دارای کارایی مناسب جهت جمع اوری و تخلیه زباله باشد.

ـــ از نور مستقیم خورشید مصون باشد.

ـــ از دسترسی حیوانات، حشرات و پرندگان به دور باشد.

ـــ دارای تهویه و نور کافی باشد.

ـــ محل های ذخیره نبایستی در نزدیکی اماکن تولید و اماده سازی مواد غذایی باشند.

ـــ تجهیزات شستشو، لباس های حفاظتی و کیسه ها و ظروف زباله باید به خوبی در نزدیکی محل

ذخیره موجود باشد.

در اکثر شهرهای ایران زباله بیمارستانی همراه با زباله های شهری جمع اوری ، حمل و دفن می شود

با توجه به جدول زیر از 934 بیمارستان کشور در 77.3 درصد انها زباله بیمارستانی همراه با زباله

ــ های شهری جمع اوری می شود.

در 176 بیمارستان شهر تهران 52.94 درصد از زباله های بیمارستانی همراه زباله های شهری

و47.05 درصد از انها مجزااز زباله های شهری دفن می شوند.

4-2- نگهداری، جمع اوری و انتقال پسماندهای مراکز بهداشتی و درمانی :

کلید رسیدن به مدیریت کارامد و کاهش مواد زائد مراکز بهداشتی و درمانی ، تفکیک (جداسازی) و

شناخت مواد زائد است. جابه جایی، تصفیه و دفع مناسب به تفکیک نوع مواد زائد، موجب کاهش

هزینه ها و حراست بیشتر از سلامت عمومی می گردد.

تولید کنندگان مواد زائد باید نسبت به جداسازی مواد در محل تولید احساس مسئولیت کنند و این فرایند

را طی مراحل ذخیره موقت و انتقال مواد زائد نیز انجام دهند. جداسازی مواد زائد باید به صورت

یکسان در سراسر کشور اجرا شود.

بهترین شیوه شناسایی انواع مواد زائد مراکز بهداشتی و درمانی تفکیک انها در کیسه ها یا ظروف

رنگی کد دار پلاستیکی است.

علاوه بر کد گذاری رنگی ظروف مواد زائد مراکز بهداشتی و درمانی، روشهای زیر نیز توصیه شده است :

ـــ مواد زائد متداول مراکز بهداشتی و درمانی باید برای دفع به پسماندهای خانگی اضافه شود.

ـــ مواد زائد نوک تیز صرف نظر از امکان الودگی باید با هم جمع اوری شوند. ظروف نگهدارنده این

مواد باید در برابرسوراخ شدن مقاوم (معمولاّ از جنس فلز یا پلاستیکهای فشرده) و درپوشهای مناسب

داشته باشند.

این ظروف باید سخت و نفوذناپذیر باشند، به نحوی که، نه تنها امکان نگهداری ایمن مواد زائد نوک

تیز فراهم گردد، بلکه از نشت مواد باقیمانده سرنگهای مصرفی به بیرون جلوگیری نمایند. همچنین

برای جلوگیری از سوء استفاده باید امکان دستکاری شان وجود نداشته باشد.

در برابر باز کردن یا شکستن مقاوم باشند. سوزنها و سرنگهای دفع شده باید مصرف ناشدنی گردند.

ـــ در مواردی که استفاده از ظروف پلاستیکی فشرده یا فلزی امکان پذیر نباشد یا هزینه زیادی داشته

باشد، می توان از ظروف مقوایی فشرده استفاده کرد.(سازمان جهانی بهداشت 1997)

برای تسهیل در انتقال می توان از یک لایه پوشش پلاستیکی استفاده کرد.

ـــ کیسه ها و ظروف مواد زائد عفونی با نشان بین المللی موادعفونی مشخص گردند.

ـــ مواد زائد بسیار خطرناک باید در صورت امکان بلا فاصله با اتوکلاو استریل شوند. در این صورت

باید در کیسه های مخصوص مناسب با فرایند تصفیه بسته بندی شوند. کیسه های قرمز ، مناسب برای

اتوکلاو ، توصیه شده اند.

ـــ مواد زائد سیتوستاتیک که بیشتر در بیمارستانهای بزرگ مراکز تحقیقاتی تولید می شوند، باید در

ظروف محکم و عایق در برابر نشت ، که با برچسب (( مواد زائد سیتوستاتیک)) مشخص شده اند،

جمع اوری شوند.

ـــ مواد زائد شیمیایی با مقادیر زیاد باید در ظروف مقاوم مخصوص مواد زائد شیمیایی بسته بندی

وبرای فرایندهای اختصاصی تصفیه فرستاده شوند(در صورت موجود بودن). این مواد در صورت

گوناگونی نباید با هم مخلوط شوند.

ـــ داروهای تاریخ گذشته یا کهنه باید به داروخانه ها برگشت داده شوند و در صورت الوده یا ریخته

شده یا بسته بندیهای الوده به بقایای داروهای به جا مانده به دلیل احتمال الوده کردن داروخانه نباید

برگشت داده شوند و باید در ظروف مناسب برای دفع جمع اوری شوند.

ـــ مواد زائدی که مقادیر زیاد فلزات سنگین دارند (مثل کادمیوم یا جیوه) ، باید جداگانه جمع اوری

شوند.

ـــ ظروف ائروسل را در صورتی که محتویات ان کاملاّ مصرف شده و خالی باشند می توان بات مواد

زائد متداول مراکز بهداشتی و درمانی جمع اوری کرد ، مشروط بر این که این مواد برای سوزاندن

برنامه ریزی نشده باشند.

ـــ مواد زائد رادیواکتیو با سطوح پایین الودگی مثل سواب،سرنگهایی که برای مصارف تشخیصی یا

درمانی بکار برده می شوند را می توان در کیسه های زرد یا ظروف مخصوص مواد زائد عفونی در

صورتی که برای سوزاندن در نظر گرفته شده باشند، جمع اوری کرد.

از انجائیکه هزینه تصفیه و دفع مواد زائد مراکز بهداشتی و درمانی خطرناک عموماّ بیش از 10

برابرمواد زائد معمولی است ، مواد زائد بی خطر مراکز بهداشتی و درمانی باید به شیوه مواد زائد

خانگی در کیسه های زباله سیاه رنگ جمع اوری شوند.

هیچ نوع مواد زائد مراکز بهداشتی و درمانی بجز زائدات نوک تیز نباید در ظروف مخصوص مواد

زائد نوک تیز دفع شوند، چرا که، ظروف مذکور بسیار گرانقیمت تر از کیسه های مخصوص سایر

مواد زائد عفونی هستند. جداسازی این بخش از زائدات در کاهش هزینه های جمع اوری و تصفیه

مواد زائد مراکز بهداشتی و درمانی بسیار موثر است.

وقتی از سرنگهای یکبار مصرف استفاده می شود، پس از مصرف بسته بندی ان باید در ظروف یا

کیسه های مخصوص زباله های معمولی و سرنگ استفاده شده در ظروف زرد رنگ مخصوص مواد

زائد نوک تیز قرار گیرد . در اغلب مواقع سرسوزنهای سرنگها نباید از انها جدا شوند . چنانچه جدا

سازی سرسوزنهای سرنگهای مصرفی لازم باشد ،باید دقت کافی کرد.

ظروف مواد زائد باید هنگامی که سه چهارم حجم انها پر می شود تخلیه شوند.پرسنل مراکز بهداشتی

و درمانی به هیچ وجه نباید در صورت ارتکاب اشتباه هنگام تفکیک مواد زائد برای بیرون اوردن

مواد زائد دفع شده از ظروف یا کیسه های زباله اقدام کنند یا اینکه کیسه ای را داخل کیسه ای دیگر با

رنگ متفاوت قرار دهند.