بررسی اثرات زیست محیطی پسماندهای الکتریکی والکترونیکی( بخش پایانی)
2-2-6 کادمیوم ؛
کادمیوم یک فلز سنگین است با پتانسیل سمیت ، بیماریزایی وسرطانزایی ، این فلز می تواند در بدن جایگزین روی شده
وباعث اختلال در کار آنزیمها بشود و همچنین ایجاد فشارخون نماید و توانایی ذخیره شدن در بافت کلیه و تخریب
گلبولهای قرمز از دیگر اثرات آن است.
بطور کلی عنصر کادمیوم از طریق بلعیدن و استنشاق وارد بدن می شود . بعنوان مثال در اکثر تراشه های رایانه ای و
باتریهای نیکل- کادمیوم ،این عنصر موجود بوده که از طریق نشت اینگونه پسماندها به آبهای زیرزمینی و یا از طریق
استنشاق آن توسط کارگران بازیاب وارد چرخه زیست محیطی می شود و عوارض ذکر شده را ایجاد می کند.
لازم به ذکر است که گیاهان نیز توانایی جذب بالای این عنصر را دارند همانگونه که در شهر تویامای ژاپن بر اثر آبیاری
مزارع برنج توسط آبهای آلوده به کادمیوم گروه زیادی از مردم دچار بیماری استخوانی و دردناک ایتای- ایتای شدند که در
نهایت منجر به پوکی و شکستگی ناگهانی استخوانها بویژه لگن خاصره شده و در نهایت منجر به مرگ بیمار می شود(در اثر
آمبولی ریه).
3-2-6 کروم 6 ظرفیتی ؛
کروم 6 ظرفیتی با میل ترکیبی بالا می تواند با عناصر دیگر ایجاد نمکهای مختلفی بنماید که موجبات مسمومیت را
بوجودآورد. بطور مثال مقداری کروم 6 ظرفیتی در رایانه های CRTبکار رفته که در صورت نشت به آبهای زیرزمینی می
تواند در مدیریت اینگونه پسماندها مشکل زا باشد در ضمن کروم یک عنصر آلرژی زای قوی است که در اثر استنشاق می تواند ایجاد مشکلات ریوی نماید(بخصوص در کارگران بازیابی).
4-2-6 جیوه ؛
جیوه عنصری است با پتانسیل سمیت فراوان که نوع ترکیبات آلی آن بصورت محلول در آب ، بسیار سمی تر از ترکیبات
معدنی آن می باشد بطوری که حتی باکتری ها نیز از آن در امان نیستند.
همانگونه که در واقعه میناماتای ژاپن رخ داد ؛ در آبهای آلوده به جیوه ،میکروارگانیسمها آن را به متیل مرکوری که خاصیت
تجمعی در بدن آبزیان را دارد تبدیل کردند و مردم در اثر استفاده از آنها به مسمومیت شدید دچار شده و عوارضی چون ؛
اختلالات عصبی شدید ، آسیبهای مغزی ، نقص نوزادی و حتی مرگ دیده شد .
بطور کلی راههای انتقال جیوه به بدن از طریق تنفس هوای آلوده ، پوست بدن (کارگران بازیاب) ، خوردن غذای آلوده
(ماهی و صدف )و آشامیدن آب آلوده به این عنصر می باشد که در نتیجه مسمومیتهای حادی را ایجاد می نماید.
در مورد پسماندهای الکتریکی و الکترونیکی که جیوه در بسیاری از قسمتهای آنها از جمله؛ حسگرها ، سویچ ها ، لامپهای
تخلیه و فلورسنت و باتری ها بکار رفته است در صورت مدیریت نادرست می تواند به آبهای زیرزمینی نفوذ کرده و سبب
مسمومیتهای حادی شود که عوارض جبران ناپذیری دارند.در ضمن از شواهد بالینی بروز مسمومیت با جیوه (کارگران
بازیاب ) احساس طعم فلز در دهان ، دردهای قفسه سینه و مشکلات تنفسی است.
5-2-6 آسکارول ؛
مورد استفاده این ماده در روغن ترانسفورماسیونها است که درزمان تعویض موارد ایمنی خاصی را می طلبد و باید آنرا
بصورت کاملا ایمن بسته بندی نموده وانبار کرد تا بصورت یکباره مواد حاصله در ترانشه های فنی مهندسی و بهداشتی با
عایق های پلیمری دفن نمود زیرا سمیت این ماده تا اندازه ای است که چند قطره از آن می تواند آب شرب منطقه ای را غیر
قابل مصرف نماید.
6-2-6 آرسنیک ؛
آرسنیک یک عنصرسمی می باشد و می تواند در کارگرانی که با در تماس هستند ایجاد سرطان های پوست ، لنف و ریه
نماید بدیهی است که در صورت نشت از محل دفن پسماندهای الکتریکی و الکترونیکی می تواند پتانسیل مسمومیت (بی
اشتهایی ، اسهال ،ناراحتی عصبی ،اختلال تولید ATP در سلول ) و سرطانزایی داشته باشد.
7-2-6 ضد اشتعال های برم دار ؛
ضد اشتعال های برم دار موجود در رایانه ها خطر ابتلا به سر طانهای دستگاه گوارش و لنف را بشدت افزایش می دهد .ضد
اشتعال ها بسیار حلال اند و توانایی حلالیت آنها در شیرابه زباله 200 برابر بیشتر از حلالیت آنها در آب مقطر است ،که باعث توزیع گسترده آن در طبیعت و آلودگی منابع آبهای زیرزمینی شده و در نهایت این ترکیبات را به زنجیره غذایی می رساند
8-2-6 انواع پلاستیک و پلیمرها ؛
پلاستیکها بعنوان یک ماده تجزیه ناپذیر در طبیعت شناخته شده اند ،که در ساخت وسایل الکتریکی و الکترونیکی کاربرد
فراوانی دارند.امروزه سعی می شود به جای PVC(پلی وینیل کلراید ) از پلیمرهای تجدید پذیرتر در طبیعت استفاده
شود باید توجه داشت که تنها راه مدیریت درست این نوع پسماند بازیافت آن است زیرا در اثر دفن دارای تجدید پذیری
بسیار طولانی و در اثر سوزاندن نیز تولید هیدروکربورهای هالوژنه مثل (دی اکسینها و فورانها) می کنند.
1-8-2-6 هیدروکربورهای هالوژنه (دی اکسین ها و فوران ها ) ؛
هیدروکربورهای هالوژنه یک گروه از ترکیبات هستند که تقریبا هیچ یک به طور طبیعی در محیط یافت نمی شوند همان
طوری که از اسم آنها پیداست ، ترکیب شیمیایی آنها حاوی کربن، هیدروژن ،بعضی اوقات اکسیژن و یک هالوژن ، معمولا
کلر یا برم یا هر دو و گاهی اوقات فلوئور می باشد. ساختمان هیدروکربورهای هالوژنه از ساده تا پیچیده متغیر است .از بین
این مواد 2،3،7،8 تترا کلرو پارا بنزو دی اکسین (TCDD 2،3،7،8 ) به عنوان سمی ترین ماده شناخته شده است .این مواد در
هنگام سوزاندن پسماندها ، ذوب مس ، کوره سیمان و مراکز تولید نیرو(که از ذغال سنگ استفاده می کنند) متصاعد شده و
می تواند از طریق تنفس هوای آلوده به آن ، خوردن غذا و آب آلوده وارد بدن انسان گردد و حتی خاصیت تجمعی در
بافتهای چربی را نیز دارند و از طریق خوردن گوشت دام و ماهی و همچنین محصولات لبنی وارد بدن انسان می شوند، که
می توانند پتانسیل سمیت و سرطانزایی را ایجاد نمایند .
بطور کلی دی اکسین ها و فوران ها در هوا ، خاک وغذا یافت شده و می توانند باعث اثرات منفی زیادی گردند .
در ضمن این مواد می توانند ایجاد مشکلات پوستی و بهداشتی از قبیل کلرآکنه و جوشهای پوستی نمایند .
هیدروکربورهای هالوژنه ترکیبات بی نهایت باثبات و سمی هستند که هنوز به بسیاری از سوالات درباره آنها جواب داده
نشده است .
7- نتیجه گیری :
با توجه به موضوعات وموارد پیشگفته و نو پدید بودن مشکل پسماندهای ویژه الکترونیکی و الکتریکی ضمن استفاده از
تجارب پیشین جای انجام تحقیقات دانشگاهی و میدانی به منظور گشودن راهکارهای جدید و نو آوری در زمینه بازیافت و
دفع اینگونه پسماندها بستر قوانین و آیین نامه های موضوعه ضروری به نظر می رسد .
8- پیشنهادات در راستای اجرای قوانین و مقررات موجود :
§ اجرای بند 8 ماده 12 آیین نامه اجرایی قانون مدیریت پسماندها مبنی بر تکلیف تولید کنندگان و
وارد کنندگان لوازم برقی و الکترونیکی.
§ تسریع در تصویب ظوابط اجرایی پسماندهای الکترونیک توسط دستگاههای ذیربط (وزارت صنایع و
معادن ، سازمان حفاظت از محیط زیست ) وابلاغ آن.
§ اجرایی شدن آیین نامه اجرایی ماده 5 قانون مدیریت پسماندها به منظور حفظ سلامت ، بهداشت و
ایمنی عوامل اجرایی به منظور سیانت از نیروی کار شاغل در جمع آوری ، جداسازی ، حمل و نقل ،
پردازش ، بازیافت و دفع .
§ ایجاد ارتباط ارگانیک بین دستگاهها و عوامل اجرایی و نظارتی در بستر قوانین و ضوابط موضوعه.
9- منابع و ماخذ :
1- علوی مقدم محمدرضا ، مختارانی بابک ، مدیریت مواد زاید خطرناک ، انتشارات
پژوهشکده توسعه تکنولوژی ،1386
2- عبدلی محمدعلی ،زند دریابیگی ، تحلیلی بر پسماندهای رایانه ای ، مجله محیط
شناسی شماره 37 ، بهار 1384
3- کمیته کشوری بهداشت حرفه ای ، عوامل بیماریزا و حدود تماس شغلی ، معاونت
بهداشتی علوم پزشکی ایران ، 1381
4- نقشینه نادر ، بازیافت ضایعات الکترونیکی ، مجله الکترونیکی مرکز اطلاعات و مدارک
علمی ایران ، شماره چهارم دوره چهارم ، 14 تیر 1384
5- شریعت پناهی محمد ، مبانی بهداشت محیط ، انتشارات دانشگاه تهران ، مرداد 1373
6- عقیلی نژاد ماشاءا...، مصطفایی مسعود ، طب کار و بیماریهای شغلی ، با همکاری اداره
کل بهداشت محیط و حرفه ای ، انتشارات ارجمند،1368
7- www. En wikipedia.org /wiki/electronic-waste
- www.iran.forum.st8
- www.salamat news.com9
- www.recycling-guide.org.uk11
- www.news.tavanir.org.ir12